Okres wiosenny i wielkanocny nie wszystkim kojarzy się z czasem kolędniczym, a w tradycji i dawnych wierzeniach właśnie to był czas intensywnego kolędowania na rzecz odrodzenia się świata. Nieprzypadkowo zbiega się to z największym chrześcijańskim świętem, który mówi o zmartwychwstaniu, czyli również o odnowie. Wiedzę o zwyczajach związanych z formami wizyt kolędników w naszej redakcji zbieramy od kilku lat, a teraz z okazji kwartalnika Kolędowanie przedstawiamy ich zestawienie.
Kolędowanie i kolędy
Na start proponujemy dwa artykuły, które traktują o sensach i pieśniach kolędniczych:
• O kolędowaniu i kolędnikach, Hanny Łopatyńskiej
• W kolędowym gąszczu, czyli o pieśniach kolędniczych od adwentu do Wielkanocy Agnieszki Kostrzewy
Kolędowanie wiosenne/wielkanocne
Tytuł tekstu Pawła Zająca mówi sam za siebie, więc zachęcamy do czytania i praktykowania:
• Pieśni włóczebne i ich znaczenie dla przyszłych losów świata
Specyfikę kolędowania wiosennego przybliża również Ewelina Grygier:
• Wiosenne kolędowanie
Wiosenne tradycje kolędnicze stosunkowo najlepiej zachowały się lub są pamiętane na wschodzie Polski i jeszcze dalej, i o nich można posłuchać w podkastach:
• Konopielki, łałymki, pieśni włóczebne w opowieści Gustawa Juzali,
• Oby do wiosny! w opowieści Niny Jawdosiuk
• Pocztówka dźwiękowa: Wielkanoc w Puńsku [mniejszość litewska] w opowieści Anastazji Sidor
i poczytać w artykułach:
• Pierwszy wieczór Wielkiej Nocy z Konopielką pójdą chłopcy – o wiosennych pieśniach życzących z okolic Knyszyna Julity Charytoniuk,
• Pryletieła łastowońka w okieneczko zahledaje. Spotkanie zimy z wiosną w kolędach ludowych na Podlasiu Ludmiły Łabowicz,
• Obrzędy wiosenne na Podlasiu Julity Charytoniuk.
Ponadto polecamy teksty Eweliny Grygier, która opisuje różne zwyczaje wiosenne:
• Chodzenie z goikiem
• Siwki (Wielkopolska)
• Racyjki Wielkanocne na Mazowszu
Playlisty
Na koniec podpowiadamy coś do ucha – to playlisty zawierające nagrania dostępne w Internecie:
• Pieśni na Wielkanoc i na wiosnę ☛ różne regiony
• Pieśni na wiosnę ☛ Podlasie
• Pieśni wołoczebne ☛ Podlasie
• Pieśni na wiosnę ☛ muzykapolesia.pl
W przeciwieństwie do kolędowania Bożonarodzeniowego, w sieci nie ma dużej reprezentacji materiałów dźwiękowych i filmowych. Chętnie uzupełnimy nasze listy, jeśli znacie takowe i prześlecie nam linki.
Publikacje
Spis interesujących publikacji można wyczytać w bibliografiach artykułów wspomnianych na początku, a w tym miejscu polecimy wydawnictwo z 2023 roku, które doczekało się dodruku:
• Wielkie Święto. O zwyczajach wielkanocnych w Polsce — publikacja Muzeum Etnograficznego w Toruniu
Warto również posłuchać utworów w wykonaniu Kai i Janusza Prusinowskich oraz Muzykanckiej Kompanii Dziecięcej i Przyjaciół:
• z albumu – Cztery Domy Słońca. Zima Wiosna
• z koncertu – Cztery Domy Słońca. Zima Wiosna
Sąsiedzi
Na koniec zachęcamy również do poznawania tradycji naszych wschodnich sąsiadów, którzy mimo trudów nie ustają w popularyzacji swoich tradycji. Zachęcamy do wysłuchania playlisty:
• Pieśni na wiosnę ☛ Ukraina
oraz zajrzenia na profile kijowskiego Muzeum Ivana Honczara, które prezentuje wiosenne zwyczaje:
• Instagram/honchar.museum
• Facebook/honcharmuseum
