Kwartalnik

PRACA

W wiejskiej rzeczywistości praca wypełniała większość dnia wszystkich członków społeczności. Pracowało się od meleńkości do końca życia. Cykl wegetacyjny dyktował tryb życia ludzi, którzy musieli sprostać konieczności magazynowania żywności, ale też gromadzenia i produkowania materiałów i sprzętów potrzebnych na co dzień. W okresie wzrostu roślinności żyli w nieustającym pośpiechu i niepewności wobec nastrojów pogody, ale ani jesienią, ani zimą praca się nie kończyła – trzeba było obrobić zebrane materiały i przygotować domostwo na przetrwanie mrozów. A jeszcze zająć się dziećmi, a zwierzętami, znaleźć czas na świętowanie, które przywraca sensy. I był też czas na śpiew, muzykę i taniec.

KOLĘDOWANIE

Kolędowanie to jeden z najstarszych zwyczajów o przedchrześcijańskim rodowodzie, związany z przejściem między porami roku i kontaktem z duchami przodków. Kolędnicy, często w zoomorficznych przebraniach, składali życzenia, zapewniając pomyślność, urodzaj i ochronę. Z czasem zwyczaj uległ chrystianizacji – do repertuaru dołączono wątki bożonarodzeniowe i wielkanocne oraz nowe postacie i rekwizyty, takie jak gwiazda czy szopka. Kolędowanie spełniało funkcje płodnościowe, zaduszkowe, matrymonialne, ekonomiczne i rozrywkowe. Dziś tradycja w wielu miejscach nadal żyje, albo przynajmniej jest dobrze pamiętana. Co więcej – w różnych miejscach zostaje aktywowana na nowo. Jej formy się zmieniają, ale ich nieodłączną częścią były i są śpiewanie oraz muzykowanie.

INSTRUMENTY

Instrumenty muzyczne to narzędzia do wydawania dźwięku wykorzystywane w działalności człowieka. W obrębie kultury mają różne funkcje – komunikacyjne, obrzędowe, rozrywkowe, artystyczne, terapeutyczne i wspólnototwórcze. W niniejszym kwartalniku zaprezentujemy materiały powstałe dzięki programowi Szkoła Mistrzów Budowniczych Instrumentów Ludowych, dokumentacje Ogólnopolskiej Konferencji Instrumentologicznej, serię filmów „Instrumenty z duszą” i inne tworzone w ramach rozmaitych inicjatyw. Nie zabraknie również nowych treści poświęconych instrumentarium i składom kapel z różnych regionów Polski. Polecamy zakładkę ☛ Wiedza/Budowa instrumentów

DZIECI

„Dziecko – młody człowiek, który nie osiągnął jeszcze dojrzałości” [Wikipedia]. Temu członkowi wspólnot ludzkich poświęcamy kolejny numer Kwartalnika. Zaprezentujemy treści poświęcone folklorowi dziecięcemu, służącemu zabawie, obcowaniu i pracy z dziećmi. Jego praktykowanie to sposób na wspieranie rozwoju rozmaitych kompetencji oraz na budowanie relacji między osobami w różnym wieku i ze sobą, z wewnętrznym dzieckiem. Przedstawimy między innymi materiały Laboratorium Zabaw Tradycyjnych, badającego korzyści ze stosowania zabaw dziecięcych.
W zakładce „Dla dzieci” znajdziesz nagrania i filmy dostępne w internecie, które ucieszą uszy i dusze młodocianych miłośników tradycyjnych melodii.
☛ Dla Edukatorów ☛ Dla dzieci

Muzyka tradycyjna w programach Pracowni MiTT i FMT

Zapraszamy na prezentacje działań realizowanych w ramach programów Forum Muzyki Tradycyjnej oraz Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego NIMiT: Akademii Kolberga, Ognisk Muzyki Tradycyjnej, Szkoły Mistrzów Budowy Instrumentów Ludowych i portalu muzykatradycyjna.pl. Ich celem jest budowanie środowisk we wsiach i miastach na rzecz wspólnotowego praktykowania śpiewu, tańca i muzyki tradycyjnej, uczestnictwa w lokalnych świętach i wydarzeniach, które wspierają relacje międzypokoleniowe i rodzinne, ze szczególnym zwróceniem uwagi na pracę z najstarszymi członkami społeczności, pamiętającymi dawny świat i zwyczaje, często mistrzami sztuk muzycznych. Przypomnimy zeszłoroczne nagrania, opowieści i fotoreportaże ukazujące działania i idee programów, zachęcając tym samym do podpatrywania dobrych praktyk. Po więcej informacji o programach zapraszamy do zakładki Pracownia MiTT

TOŻSAMOŚĆ

Tożsamość społeczna odnosi się do identyfikacji z rozmaitymi grupami ludzi lub ideami. Niejednokrotnie była i jest narzędziem politycznych rozgrywek – dlatego warto przytoczyć definicję ze „Słownika języka polskiego PWN” z dziedziny matematyki, wg którego tożsamość to «równość dwóch wyrażeń, która zachodzi dla wszystkich wartości występujących w niej zmiennych». Co jednak, gdy współistnienie kultur, języków, wierzeń, historii na jednym obszarze było przez dekady tematem tabu? kiedy nie było przyzwolenia na zachowanie łączności z przodkami, z przestrzenią i z tradycjami, w których się wyrosło? Celem niniejszego kwartalnika jest przytoczenie bogactwa, losów i muzycznej reprezentacji różnych narodów i grup mieszkających w Polsce, ale też losów Polaków i Polek, którzy w wyniku zawirowań historii opuszczali swoje domy i szukali nowych miejsc do życia.

MISTRZOWIE I MISTRZYNIE

Nawet w czasach, gdy cała wieś śpiewała i tańczyła, pośród społeczności byli tacy, którzy wyróżniali się wrażliwością, umiejętnościami, wiedzą i charyzmą w śpiewie, tańcu, grze na instrumentach, czy w prowadzeniu obrzędów. Takie osoby, które ukochały sobie tradycyjną muzykę na tyle mocno, by ją przechowywać i uprawiać w czasach, kiedy już nikt jej nie chciał, kiedy się jej wstydzono. Ci mistrzowie i mistrzynie stali się naszymi nauczycielami i nauczycielkami, a często kimś więcej. Wielu z nich już odeszło. Wielu z nich doczekało się swoich uczniów pośmiertnie za sprawą nagrań archiwalnych. To nie są anonimowi twórcy ludowi — to ludzie z krwi i kości, wspaniałe osobistości. Poznawajmy ich.

LETNIE FESTIWALE

Pierwsze Tabory Domu Tańca, czy Szkoły Letnie Fundacji Muzyki Kresów powstałe w latach 90. proponowały intensywny czas poznawania i praktykowania muzyki wiejskiej, niestylizowanej, zwanej „in crudo”. Były alternatywną formą spotkań dla przeglądów kapel i śpiewaków ludowych, których działalność rozpoczęto jeszcze w latach 60. i początkowym ich celem była rejestracja „ginącego” repertuaru ludowego. Niniejszy kwartalnik poświęcony jest historii taborów, festiwali i szkół letnich w Polsce, ich ideom, które przyświecały ich twórcom i wypracowywanym przez lata praktykom, których pokłosie zbieramy współcześnie w mnogości letnich festiwali. Zapraszamy.

Muzyka tradycyjna w programach

Wiosną przyjrzymy się działaniom realizowanym w 2022 w ramach programów Forum Muzyki Tradycyjnej i Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego NIMiT. Przypomnimy nagrania, opowieści i fotoreportaże, które relacjonują szereg wydarzeń i przedstawiają idee programów: Akademia Kolberga, Ogniska Muzyki Tradycyjnej, Szkoła Mistrzów Budowy Instrumentów Ludowych, muzykatradycyjna.pl. Spytamy również organizatorów i uczestników programów o podsumowanie przedsięwzięć i o plany na przyszłość.

ZIMA

JESIEŃ

Jesień to w tradycji czas kończenia prac polowych, sprowadzania z gór owiec, robienia przetworów, prac domowych, zabezpieczania zbiorów – przygotowywania się do zimy. Nie ma w tym okresie wielu świąt, czy obrzędów ważnych dla społeczności, oprócz oczywiście wesel, na które było więcej przestrzeni niż w pracowitym lecie. Współcześnie najistotniejszym momentem jesieni są listopadowe dni poświęcone wspomnieniom przodków  – Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny, które stały się pretekstem do śpiewania pieśni za zmarłych. Wśród miłośników muzyki tradycyjnej szczególnie przywoływana jest w tym czasie pamięć o mistrzach gry na instrumentach, tańca, śpiewu, gawędy, którzy niejednokrotnie stawali się nauczycielami, przekazicielami rzemiosła, zwyczaju i historii.

LATO

Dawniej okres letni był naznaczony wytężonymi pracami polowymi. Rutynę przerywały nieliczne święta, niedzielne odpusty, wesela. Obecnie to czas odpoczynku, spędzania czasu na powietrzu, w naturze – czas festiwali i innych muzycznych wydarzeń, pośród których coraz więcej organizowanych jest wokół muzyki tradycyjnej.

WIOSNA

Przełom zimy i wiosny to ważny czas w kulturze tradycyjnej obfitujący w wiele obrzędów, w których mieszają się zwyczaje chrześcijańskie z przedchrześcijańskimi (pogańskimi). W niniejszym numerze kwartalnika będziemy prezentować wiedzę i muzykę związaną z obrzędowością wiosenną — w wielu regionach wciąż pamiętaną i praktykowaną.

Pracownia Muzyki i Tańca Tradycyjnego

Przed wami wybrane tegoroczne publikacje programów działających w ramach Forum Muzyki Tradycyjnej i Pracowni Muzyki i Tańca Tradycyjnego NIMiT. Mnóstwo wiedzy oraz inspiracji. Miłej lektury!